Hisse Senedi Nedir? Özellikleri ve Çeşitleri Nelerdir?

Dış ticaret, girişimcilik, pazarlama, e-ticaret, yerel ticaret ve genel ticaret üzerine kurulumuş web platform.

Manos

Member
13 Ağu 2019
78
0
6
Meslek
Şovalye
Hisse Senedi Nedir?
Hisse Senedi Nedir?
Hisse senetleri; anonim ve sermaye şirketlerinin ortaklarına, sermaye paylarını belgelemek adına verdikleri kıymetli kağıtlardır. Her şirketin hisse senedi çıkartma yetkisi bulunmamaktadır. Çıkartabilen şirketler ise anonim şirketler, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler, özel kanunla kurulmuş kurumlardır. Bu şirketler, halka arz edilip hisse senetleri borsaya kayıt ettirildiğinde ise alınıp satılmaları mümkün hale gelir.
Borsaların kuruluşuna bakıldığı zaman, hisse senetlerinin el değiştirmeye başladığı döneme rastladığı görülmektedir. Dünya deniz ticaretinin gelişim gösterdiği dönemde, hisse senetleri ticari işlemlerde kullanılmaya başlanmıştır. Bir süre sonra işlem hacimlerinin artması ile sokak köşelerinde yapılan işlemler, daha güvenli mekanlarda ve kaydı tutularak yapılmıştır. İşte bu şekilde hisse senetleri, ticarette kullanılmaya ve borsalar kurulmaya başlanmıştır.
Çeşitli özellikleri ve hakları bulunan hisse senetleri vardır. Üstelik bazı özelliklere göre çeşitlendikleri de söylenebilir. Bu çeşitleri birazdan öğreneceksiniz ve hangi özellikleri bulunduğunu açık bir şekilde göreceksiniz.
Hisse Senetlerinin Özellikleri Nelerdir?
Hisse Senetlerinin Özellikleri
Hisse senetlerinin birbirinden farklı özellikleri bulunmaktadır. Örneğin; hisse senedi borsaya kote edilmemişse, o hisse senedinin ticari işlemleri de yapılamaz. Hisse senetlerinin kote edilmesi hakkında bilgilere buradan ulaşabilirsiniz.
Sahiplerine sağlamış oldukları haklar ise;
Temettü Hakkı:
Bir diğer adı kar payıdır. Hisse senedinin ait olduğu şirket kar ettiği zaman, hisse senedi sahibi de bu kara hissesi oranında ortak olacaktır. Ancak, şirket karından kanunen ayrılması gereken miktar ayrılmadıkça ortakların temettüleri dağıtılmamaktadır.
Rüçhan Hakkı: Şirketin bedelli sermaye artırımına gitmesiyle mevcut ortakların artırımdan paylarını alma hakkıdır. Bu haktan ortakların faydalanabilmesi için de eski hisse senedinin SPK tarafından belirtilen süre içerisinde ibraz edilmesi gerekmektedir.
Yönetime Katılma ve Oy Hakkı: Yatırımcının sahip olduğu hisse senedi, şirket yönetim kurulu seçimlerinde seçmen ve aday olarak yönetime katılma hakkı vermektedir. Ama hisse senedinin payı oranında bu gerçekleşmektedir.
Bilgi Alma Hakkı: Hisse senedi sayesinde pay sahibi olan kişilerin her zaman şirket hakkında bilgi edinme hakkı bulunmaktadır.
Sır Saklama Sorumluluğu: Hisse senedi sahiplerinin her zaman şirket sırlarını saklamaları ve açıklamamaları gerekmektedir.
Taahhütleri Yerine Getirme Sorumluluğu: Hisse senedi sahibi, şirket kuruluşundan ve sermaye artırımı sırasında taahhüt ettiği bedeli zamanında ödemek zorundadır.
Sözleşme Şartlarına Uyma Sorumluluğu: Hisse senedi sahibi, ortaklık sözleşmesinde belirtilen ve altında imzası bulunan tüm kurallara uymak zorundadır.
Bu hak ve sorumlulukların bazıları, borsada alınıp – satılan hisse senetleri için geçerlidir. Hisse senetleri borsa dışında el değiştirdiği zaman bazı hakların devredilmesi söz konusu iken, borsada alınıp satılan hisse senetlerinde bu söz konusu değildir. Örnek vermek gerekirse; borsada alınıp – satılan hisse senedinde hakların devri söz konusu değildir. Borsada hisse senetleri ile yapılan işlemler hakkında bilgileri site içerisinden edinebilirsiniz.
Türk Ticaret Kanunu’nun 413. maddesinde belirtildiği şekliyle bir hisse senedinin üzerinde yazılı olması gereken şartlar şunlardır;
  • Şirket unvanı,
  • Yetkili imzalar,
  • Şirketin esas sermaye miktarı,
  • Şirketin tescil tarihi,
  • Hisse senedinin türü,
  • Hisse senedinin nominal değeridir.
Hisse Senedi Çeşitleri Nelerdir?
 Hisse Senedi Çeşitleri
En çok bilinen hisse senedi türleri Adi ve İmtiyazlı hisse senedi türleridir. Ama ülkemizde bu iki hisse senedinin kullanılmasına izin verilmemektedir. Aynı zamanda yatırımcılar tarafından bu hisse senetleri alınıp – satılmamaktadır. Ülkemizde en çok Nama ve Hamiline yazılı hisse senetleri ile işlem yapılmaktadır.
Bu hisse senedi çeşitlerini incelemek gerekirse;
Adi ve İmtiyazlı Hisse Senedi:
Hisse senedinin ait olduğu şirketin belli bir kısmını temsil eden ve sahibine şirket karından payını alma hakkı, şirket yönetiminde yer alma hakkı, oy kullanma hakkı, şirket faaliyetlerinde bilgi edinme hakkı veren hisse senetleridir. İmtiyazlı hisse senetleri ise adi hisse senetlerine göre daha fazla ayrıcalık tanıyan ve özel temettü dağıtımları gibi hakları veren, ana sözleşmeden belirtilen koşulları sağlayan hisse senetleridir. İmtiyazlı hisse senetlerine altın hisse’ adı da verilmektedir.
Nama ve Hamiline Yazılı Hisse Senetleri: Anonim ortaklık payını temsil etmesi adına çıkarılmış ve belirli bir kişinin adına düzenlenmiş kıymetli evraklardır. Hamiline yazılı hisse senetleri ise üzerinde herhangi bir ad bulundurmaz ve bu hisse senetlerinin sahibi ya hisse senedini ibraz eden kişidir ya da Takasbank dökümünde kimin adı yazılıysa o kişidir. Borsada alınıp satılan hisse senetleri hamiline yazılı senetlerdir.
Primli ve Primsiz Hisse Senetleri: Hisse senedinin üzerinde yazılı olan nominal değerden daha yüksek bir beden ile çıkarılan hisse senetleri primli hisse senetleridir. Üzerinde yazılı olan nominal değerden çıkarılıyorsa da primsiz hisse senedidir. Hisse senetlerinin değerlemesi hakkında bilgiler için burayı tıklayın.
Bedelli ve Bedelsiz Hisse Senetler: Şirketin kuruluş veya sermaye artırımında çıkarılan hisse senetleri bedelli hisse senetleridir. Şirketin bazı varlıklarında değer artışı yaşanmış ve bu değer artışının sermayeye eklenmesi ile çıkarılan hisse senetleri de bedelsiz hisse senetleridir.
Kurucu ve İntifa Hisse Senetleri: Şirketin kurulusunda emeği geçen kişiler için çıkarılan hisse senetleri kurucu hisse senetleridir ve sahibine, ortaklık, şirket yöntemine katılma hakkı vermemektedir. Yalnızca şirketin karından bir kısmını alma hakkı vermektedir. İntifa hisse senetleri ise belirli kişiler için alacak ya da hizmetler karşılığında çıkarılan, ortaklık hakkı vermeyen hisse senetleridir.
Son olarak birbirine çok karıştırılan hisse senedi ve tahvil arasındaki farklara değinmek istiyorum:
  • Hisse senetleri sahibine ortaklık hakkı sağlarken, tahvil alacak hakkı sağlar.
  • Hisse senedi sahibine yönetime katılma hakkı verirken, tahvil bu hakkı vermez.
  • Tahvil sabit iken, hisse senetleri değişken getiri sağlamaktadır.
  • Tahvilin herhangi bir riski yokken, hisse senetleri risk içermektedir.
  • Tahvilde vade bulunurken, hisse senetlerinde vade bulunmamaktadır.
  • Hisse senetleri, anonim ve sermayesi bölünmüş komandit şirketler tarafından çıkartılırken, tahvil tüzel kişiliğe sahip kamu kuruluşları tarafından çıkartılmaktadır.